UNUTULMAYA YÜZ TUTMUŞ BİR OYUN: MANGALA

Betül Özdemir Güran

 

Sanal dünyada oynanan oyunlardan ziyade bir akıl oyunu olan Mangala son zamanlarda oldukça dikkat çekmeye başladı. Öyle ki tüm dünyada bilinen ve aynı kurallarla oynanan Mangala’nın bir özelliği de adını tarih arşivlerine Türk Mangalası olarak yazdırmasıdır.

Bütün dünyada oynanan bu oyunda başlangıçta kuyuda hiç taş bırakılmaz; fakat Türk Mangala’sında her zaman kuyuda bir taş bırakılarak oyuna başlanır. Bu hareket Türklerde baba ocağının sahipsiz bırakılmayacağını, terk edilmeyeceğini ifade etmektedir. Yani bir anlamda Türklerin “baba ocağına” bağlılıklarını temsil eder.

 

Bilinen ilk akıl oyunlarından olan Mangala unutulmaya yüz tutmuş bir strateji oyunudur. Oyun hakkında tarihi araştırmalar sonucunda elde edilen bilgiler Sakalar, Hunlar ve Göktürkler Döneminde oynandığını göstermektedir.

Türklerin yerleşik hayata geçip şehirlerde yaşamaya başladıktan sonra da bu oyunu halen oynadıklarını hatta Karahanlılar, Selçuklular ve Osmanlıların da  bu oyunu devam ettirdiğini XVI. yüzyıla ait Osmanlı minyatürlerinden de görmek mümkündür.

 

Mangala’nın Keşfi 16. Yüzyıla Dayanıyor

Bu oyunun ilginç bir keşfedilme hikâyesi vardır. Serdar Asaf Ceylan ve kardeşi Serkan Aziz Ceylan ile Türk kahvesi üzerine çalışmalar yaparken araştırmalarında 16. yy. Osmanlı minyatürlerine yoğunlaştıklarını ve 1582 yılında Şehzade Mehmet’in sünnet düğünü üzerine hazırlanan “Surname-i Humayun” adlı eserde oyun oynayan insanlar gördüklerini anlatıyorlar. Bunun üzerine araştırmalar yaparak oynanan oyunun Mangala olduğunu keşfettiklerini söylüyorlar.

 

 

Serdar Asaf Ceylan bir dergi röportajında şu şeklide açıklıyor;  Yaptığımız araştırmalarda Şanlıurfa’da Göbeklitepe Tapınağında 10.000 yıl öncesine ait Mangala kayalarına rastladık. Kazı alanı Başkanı Prof. Dr. Klaus Shmidt ile bu konuda röportaj yaptık. Yapımcılığını üstlendiğimiz Mangala Oyunu Belgesel Filminde konuyu detaylı şekilde ele alıyoruz.

 

Mangala Oyunu Türk Kültürünün İzlerini Taşır

Dünyanın farklı yerlerinde de Mangala oyunu oynanmaktadır. Fakat bu oyun Türk kültürünün izlerini taşımaktadır. Bu yüzden Türk Mangalası’nın diğerlerinden en önemli farkı oynayanın kendi kuyusuna bir taş bırakma kuralıdır. Bunun sebebi de Türk sosyal hayatındaki baba ocağına sahip çıkma geleneğinin bir tezahürüdür.

Diğer bir farklılığı da Mangala oyununda taşlara genelde “tohum” denilmektedir, taşları hareket ettirme ise “tohum saçma” olarak ifade edilir. Fakat Türk Mangalası’nda taşlar “asker” olarak adlandırılır, günümüzde “hazine” olarak adlandırılan bölüme de “karargâh” denir. Bu da Mangala oyununun basit bir taş oyunundan çok bir savaş stratejisi olabileceğini ortaya koymaktadır.

Aslında akıl oyunları geçmişten günümüze kadar gelen hiç vazgeçilmeyen oyunlardır. Oynarken aynı zamanda eğlendiren öğretici oyunlardır. Araştırmalar akıl oyunu oynayan insanların bazı yeteneklerinin geliştiği yönündedir. Bu oyunlar insanlar da öngörüyü güçlendirir, hafızayı aktif tutmayı sağlar, sistemli düşünme yeteneğini ortaya çıkartır ve buna benzer birçok davranış kazandırır.

Modern dünyanın toplumu hapsettiği tablet, bilgisayar, taş duvarlar arasından sıyrılıp Mangala gibi tarihimizden gelen akıl oyunlarıyla tanışarak tarih ufkumuzu genişletmek ve gelecek nesillere de aşılamak gerekmektedir. Mangala oyununun değerini koruyarak bugünlere gelmiş olmasının sebeplerinin arasında Türklerin sosyal hayattaki geleneklerine ne kadar bağlı olduklarını da sayabiliriz. Kültürümüzün köklü bir başlığı olan Mangala oyununun genç kuşaklara kazandırılması için kültürel ve turistik yerlerde tanıtımları yapılmaktadır. Oyun 2012 yılından beri okullarda akıl oyunları seçmeli ders müfredatında yer almaktadır.

Bunun dışında Muhteşem Yüzyıl, Diriliş ve Survivor gibi en çok izlenen televizyon programlarında ve dizilerde de göz önüne getirilerek kültürümüze yeniden kazandırılmaya çalışılmaktadır.

Atılım Üniversitesi Kadriye Zaim Kütüphanesi Medya Merkezimizde öğrencilerimizi Mangala ve diğer akıl oyunlarını oynamaya davet ediyoruz.  

Anahtar kelimeler: Akıl oyunları, zekâ oyunları, strateji oyunları, Mangala, Serdar Asaf Ceylan, Serkan Aziz Ceylan, Göbeklitepe, Şanlıurfa

Kaynaklar:

https://Mangala.com.tr/nedir-ne-demek-Mangala/

http://www.genelturktarihi.net/satrancin-atasi-turk-zeka-oyunu-Mangala

Share.

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: